Danas, 16. septembra, Srpska pravoslavna crkva slavi Svetog Joanikija II — čoveka zaslužnog za jedan od najvažnijih trenutaka u istoriji srpske crkve i države.
Pre nego što je postao prvi srpski patrijarh, njegov put je izgledao potpuno drugačije.
Sekretar na dvoru, ne sveštenik
Joanikije je rodom iz Prizrena, najverovatnije iz vlastelinske porodice — na to upućuje činjenica da mu je car Dušan poverio službu logoteta, odnosno sekretara, na svom dvoru.
Dakle, pre crkvene karijere, bio je čovek od poverenja na samom vrhu državne uprave, a ne monah koji se od početka posvetio veri.
Iz svetovne službe u arhiepiskopa
Promena je došla 3. januara 1338. godine, nakon smrti arhiepiskopa Danila II — Joanikije je, iako u tom trenutku svetovno lice, prošao monaško i sveštenoje zavaćenje da bi mogao da preuzme mesto na čelu Srpske crkve.
Ovakav prelaz, iz dvorske službe direktno na najviši crkveni položaj, nije bio uobičajen ni u to vreme.
Sabor u Skoplju koji je promenio status crkve
Ključni trenutak dogodio se 1346. godine. Na velikom saboru u Skoplju, dok je Dušan širio svoju vlast i pripremao se da se proglasi za cara, Srpska arhiepiskopija je uzdignuta na nivo patrijaršije.
Joanikije je tim činom postao prvi srpski patrijarh — nazvan patrijarhom „svih Srba i Pomorja“.
Isti čovek koji je krunisao cara
Odmah nakon uzdizanja u patrijarha, Joanikije je, na Uskrs 1346. godine, miropomazao Dušana kao cara.
Ova dva događaja — rođenje srpske patrijaršije i krunisanje cara — desila su se gotovo istovremeno, kroz istog čoveka, što ovaj trenutak čini jednim od najznačajnijih u srednjovekovnoj srpskoj istoriji.
Zakonik, hramovi i Sveta zemlja
Joanikijev doprinos nije se završio krunisanjem. Učestvovao je u izradi Dušanovog zakonika, posebno u delovima koji se odnose na crkvu, obnovio je brojne hramove u Srbiji, ukrasio Pećku patrijaršiju ikonama i freskama, a predanje mu pripisuje i gradnju crkava u Svetoj zemlji.
Smrt na putu za Peć
Joanikije je umro 3. septembra 1354. godine, u blizini Ušća — razboleo se dok je razgovarao sa carem Dušanom u Žiči, gde ga je vladar pozvao na savetovanje, i nije stigao živ do Peći.
Sahranjen je u Pećkoj patrijaršiji, u grobnici koju je, prema predanju, sam pripremio za života — u Crkvi Svetih apostola.
Zašto se praznik slavi 16. septembra, a ne na dan smrti
Datum praznika Svetog Joanikija ne poklapa se sa danom njegove smrti — česta praksa u pravoslavnoj tradiciji, gde se dan sećanja često vezuje za prenos moštiju, kanonizaciju ili odluku crkve, a ne isključivo za datum upokojenja.
Zašto je ovaj trenutak važan i danas
Uspostavljanje srpske patrijaršije 1346. godine nije bilo samo crkveno pitanje — bio je to čin koji je potvrdio da srpska država, pod Dušanom, dostiže status ravan najvećim carstvima tog doba, jer je sopstvena, samostalna crkva bila jedan od preduslova za carsku titulu.
Vekovima kasnije, ista institucija koju je Joanikije osnovao dala je Srbiji i druge značajne patrijarhe — uključujući Patrijarha Pavla, čiji put do zamonašenja u manastiru Blagoveštenje kod Čačka govori sličnu priču o skromnosti pred velikom odgovornošću, samo u sasvim drugom vremenu.
