Postoje mesta koja izgledaju kao da ih je oblikovala sama priroda, a ne ljudske ruke. Manastir Sumela, uklesan u liticu Pontskih planina u blizini Trabzona u Turskoj, jedno je od njih.
Nalazi se na oko 1.200 metara nadmorske visine, doslovno obešen iznad provalije, usred netaknute divljine Nacionalnog parka Altindere.
San koji su dvojica monaha usnula iste noći
Prema predanju, dvojica grčkih monaha — jedan iz Carigrada, drugi iz Atine — istovremeno su, svaki na svom mestu, usnili Bogorodicu koja im je poručila da joj „sagrade dom“ na planini iznad Trabzona.
Vođeni tim zajedničkim snom, pronašli su pećinu u kojoj se, prema verovanju, nalazila čudotvorna ikona koju je naslikao sam apostol Luka. Monasi su tu ostali do kraja života, a oko tog svetog mesta vremenom je izrastao čitav manastirski kompleks.
Otkuda ime Sumela
Naziv „Sumela“ potiče od grčkog izraza koji znači „crna planina“ (melas oros) — naziv koji verno opisuje dramatičnu, stensku okolinu u kojoj se manastir nalazi.
Građevina koja je deo litice
Ono što manastir čini posebnim jeste način na koji je doslovno srastao sa okolnim stenama. Glavna crkva nalazi se unutar pećine, a oko nje su izgrađene kapele, monaške ćelije, biblioteka, kuhinje, kao i akvedukt, delimično uklesan direktno u liticu.
Arhitektura odražava vizantijsko i osmansko graditeljstvo, sa značajnim razvojem tokom vladavine dinastije Komnina.
Vekovi izgradnje i zaštite
Manastir je osnovan u 4. veku, a njegovo veće širenje počinje u 13. veku. Nakon što je sultan Mehmed II osvojio Trabzon u 15. veku, manastir je carskim ukazom dobio zaštićen status.
Kasnije ga je sultan Selim I dodatno obnovio i obogatio knjigama i pozlaćenim ukrasima — retko priznanje hrišćanskom svetilištu od strane osmanskog vladara.
Freske bez očiju
Unutrašnji i spoljašnji zidovi manastira prekriveni su raskošnim freskama koje prikazuju prizore iz Hristovog života, Bogorodice, i biblijskih priča od Stvaranja sveta do Vaskrsenja.
Nažalost, mnogi likovi svetaca na freskama nemaju oči — meštani su ih, prema predanju, vekovima struliali verujući da poseduju isceliteljsku moć.
Napuštanje i obnova
Početkom 20. veka manastir je napušten. Zbog opasnosti od odronjavanja stena, zatvoren je za posetioce 2015. godine, a nakon skoro pet godina opsežne obnove, ponovo je otvoren.
Danas se nalazi na privremenoj UNESKO listi svetske baštine, a poseta je moguća od aprila do oktobra, uz ulaznicu od 20 evra. Najveća gužva beleži se 15. avgusta, na praznik Uspenja Bogorodice — Veliku Gospojinu.
Kako izgleda poseta
Do podnožja litice posetioci stižu organizovanim prevozom, a zatim ih čeka zahtevna staza od 500 metara kroz šumu i strm teren. Uz put se nalazi mala kapela posvećena Svetoj Varvari, koja je tradicionalno služila kao sklonište tokom perioda obnove.
Uprkos gužvi turista, unutrašnjost manastira i dalje čuva atmosferu duboke tišine i pobožnosti — mesto gde vekovi istorije i dalje deluju gotovo opipljivo.
Zašto je vredan pažnje i danas
Manastir Sumela danas privlači posetioce iz celog sveta upravo zbog te retke kombinacije — mesta koje je istovremeno remek-delo graditeljstva, čuvar vekovne duhovne tradicije i, jednostavno, prizor koji ostavlja bez daha.
Retko koje svetilište na svetu spaja ovoliko slojeva istorije, legende i arhitekture na jednom, tako izazovno pristupačnom mestu — što ga čini jedinstvenim čak i u poređenju sa drugim poznatim manastirima uklesanim u stene širom sveta.
