Retko koja viralna priča ima toliko dugu istoriju kao ova — tvrdnja da broj obuće koji nosite otkriva koliko dugo ćete živeti, uz tabelu koja navodno pokazuje tačne brojke za svaku veličinu. Priča redovno kruži društvenim mrežama, a evo šta zaista stoji iza nje.
Tabela koja se deli već godinama
Prema verziji koja se najčešće deli, žene koje nose broj 37 mogle bi da žive između 77 i 82 godine, dok bi one sa brojem 42 živele između 66 i 69 godina. Kod muškaraca, brojevi 41 i 42 navodno donose najduži životni vek — između 73 i 82 godine — dok bi manji ili veći brojevi obuće, prema istoj tabeli, značili nešto kraći životni vek.
Ko stoji iza ove tvrdnje — i zašto to treba da vas zabrine
Priča se najčešće pripisuje švedskom „državnom epidemiologu“ po imenu Hans Bjors. Problem je što takva osoba, prema svemu što je moguće proveriti, jednostavno ne postoji.
Regionalni portal za proveru činjenica došao do jasnog zaključka
Istraživanje portala SEE Check pokazalo je da priča potiče od Weekly World News, američkog satiričnog tabloida poznatog po izmišljenim, namerno apsurdnim naslovima. Novinari ovog portala kontaktirali su Centar za epidemiologiju i socijalnu medicinu u Stokholmu, kao i čuveni Karolinska institut — obe institucije potvrdile su da osoba po imenu Hans Bjors nikada nije radila za stokholmski region, niti postoji trag o bilo kakvom istraživanju ove teme.
Bivši novinar Weekly World Newsa čak je i sam opisao uređivačku politiku tog tabloida jednom rečju — „potpuna fabrikacija“. Uprkos tome, priča se u poslednjih sedam godina prenela na više od 40 medija u regionu, uglavnom bez ikakve provere.
Zašto se ovakve priče toliko dugo zadržavaju
Ono što ovu priču čini posebno „lepljivom“ jeste kombinacija konkretnih brojeva, tabele koja deluje precizno i naučno, i imena koje zvuči kao pravi stručnjak — sve elementi koji kod čitalaca stvaraju utisak ozbiljnosti, iako iza njih ne stoji nijedan proverljiv izvor.
Upravo ta kombinacija — lažna preciznost i lažna stručna atribucija — čini ovakav tip sadržaja znatno ubedljivijim od obične gradske legende, i objašnjava zašto se, uprkos više puta demantovanoj pozadini, priča i dalje iznova deli.
Da li je onda vredno pogledati tabelu
Kao čisto zabavan sadržaj, bez pretenzije da bude naučna činjenica, tabela može biti simpatična tema za razgovor — slično horoskopu ili testovima ličnosti koji kruže internetom. Problem nastaje jedino kada se ovakav sadržaj predstavlja kao potvrđena nauka, sa imenom lekara i institucije koji zapravo ne postoje.
Šta stvarno utiče na dužinu života
Za razliku od broja obuće, faktori za koje nauka zaista ima dokaze uključuju genetiku, kvalitet ishrane, fizičku aktivnost, kvalitet sna, izloženost stresu i pristup zdravstvenoj zaštiti — nijedan od njih nema nikakve veze sa veličinom stopala.
Poruka koja ostaje
Sledeći put kada naiđete na sličnu „tabelu“ ili „studiju“ sa upečatljivim imenom stručnjaka, vredi zapamtiti ovu priču — ponekad je najbolja provera jednostavno pitanje da li iza tvrdnje uopšte postoji institucija ili osoba koju je moguće pronaći.
